“İhracat Azalıyor, Dış Ticaret Açığı Artıyor”

Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar
Merkezi, Betam, Prof. Dr. Seyfettin Gürsel ve Dr. Zümrüt İmamoğlu tarafından hazırlanan ‘İHRACAT AZALIYOR, DIŞ TİCARET AÇIĞI ARTIYOR’ başlıklı araştırma notunu yayınladı.

Araştırma notunda şu bilgiler verildi:
“TÜİK?in açıkladığı rakamlara göre Türkiye?nin ihracatı Ekim
ayında geçtiğimiz yılın aynı ayına göre yüzde 8,8 oranında artarken
ithalat yüzde 35,5 arttı. İhracat ve ithalatta aydan aya değişimler
dalgalı seyretmekle beraber mevsimsellikten arındırılmış rakamlarla
bakıldığında ihracatın Mayıs ayından itibaren azalış trendine girdiği
görülüyor.1 Mayıs-Eylül dönemi arasında ihracatta aylık ortalama
azalış yüzde 1,5 oldu.2 İthalatta ise artış trendi sürüyor aynı
dönemde ithalatta aylık ortalama artış hızı yüzde 2,9?a ulaştı.
İhracattaki azalış en fazla ana metal sanayi, kok kömürü ve rafine
edilmiş petrol ile radyo, televizyon ve haberleşme cihazlarında
görüldü. Üçüncü çeyrekte, ikinci çeyrek ile kıyaslandığında hemen
hemen tüm sektörlerde ihracatta yavaşlama ya da küçülme gözlemlendi.
İthalattaki artış ise büyük oranda aramalı ithalatından kaynaklandı.
Tüketim ve yatırım malı ithalatı da artmaya devam etti.
Bu gelişmeler ışığında üçüncü çeyrekte, hizmet dengesi pozitif
olmasına rağmen, net dış talebin büyümeye azaltıcı yönde katkı
yapmasını bekliyoruz.

İhracat son dört aydır azalıyor

İhracat ve ithalatta reel ve mevsimsellikten arındırılmış
rakamlarla Ocak 2007′den itibaren aylık değişimler gösterilmekte. kriz
sürecinde ithalattaki düşüş ihracattakinden çok daha büyük oldu ve dış
ticaret açığı küçüldü. Krizden çıkış sürecinde de ithalattaki artış
hızı ihracattan daha yüksek oldu. Şubat 2009 – Eylül 2010 döneminde
ithalat aylık ortalama yüzde 2,4 arttı. İhracatta ise yükselişin
sürdüğü 12 ay (Mayıs 2009- Mayıs 2010) boyunca ortalama aylık artış
hızı yüzde 2,1 oldu.
Ekonomik durgunluklarda ithalatın ihracattan daha fazla düşmesi
beklenir. Durgunluğa giriş sürecinde dış ticaret açığı azalır,
durgunluktan çıkış dönemlerindeyse artar. Türkiye için de küresel kriz
sürecinde böyle olduğunu görüyoruz. Ancak
ihracattaki yükseliş trendinin Mayıs ayından itibaren durmasıyla
ihracatın düşmeye başlaması üzerinde önemle durulması gereken bir
gelişmedir. Mayıs-Eylül 2010 döneminde mevsimsellikten arındırılmış
rakamlarla reel ihracatın ortalama aylık düşüş hızı yüzde 1,5 olurken,
reel ihracat Mayıs-Eylül döneminde toplamda yüzde 6 oranında azaldı.

İhracattaki düşüşün kaynakları

Toplam ihracat trendi ağırlıklı olarak imalat sanayini takip
ediyor. İhracat oranının yüksek olduğu önemli kalemlerde bir önceki
çeyreğine göre değişim gösterilmekte. Kriz sürecinde otomotiv
sanayinde büyük bir dalgalanma görüyoruz. Tekstil ve giyim eşyaları
sektörleri ile makina ve teçhizatta da krizin etkisi belirgin bir
şekilde görülüyor.
Ana metal sanayindeki değişimler ise oldukça düzensiz ve
şiddetli.3 Son aylarda gözlemle-diğimiz düşüş trendinin bu
dalgalanmalardan kaynaklanıp kaynaklanmadığını görmek için ana metal
sanayi hariç ihracatı inceledik. Toplam ihracat ve ana metal sektörü
hariç ihracatın aydan aya nasıl değiştiği gösterilmekte. Ana metal
sanayini hesapların dışında tuttuğumuzda ihracat Haziran ayından
itibaren azalmaya başlıyor. Düşüş hızı toplam ihracatınkiyle hemen
hemen aynı, ayda ortalama yüzde 1,4. Dolayısıyla ihracattaki azalış
yalnızca bu sektördeki dalgalan-malardan kaynaklanmıyor.
İmalat sanayinin diğer altkalemlerine baktığımızda 2010′un üçüncü
çeyreğinde sektörlerin büyük kısmında ikinci çeyreğe kıyasla ihracatta
yavaşlama ve bazılarında da düşüş görüyoruz. Sektörel bazda
ihracattaki değişim gösterilmekte.4 En büyük düşüş ana metal sanayinin
yanında, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ile radyo, televizyon ve
haberleşme cihazları sektörlerinde görülüyor. Bunun yanında elektrikli
makina ve cihazlar ile giyim eşyası sektörlerinde de ihracatta azalma
var. İkinci çeyrekte ise hemen hemen tüm sektörlerin ihracatında artış
olmuştu. Yavaşlamanın sektörler arasında bu kadar yaygın oluşu kur
etkisinin ihracat üzerinde etkilerinin görülmeye başlandığına işaret
ediyor olabilir.

İthalattaki artışın kaynakları

İthalatta artış trendi devam ediyor. İthalattaki aylık değişimleri
reel ve mevsimsellikten arındırılmış rakamlarla gösteriyor. Toplam
ithalat dip noktası olan Şubat 2009′dan Eylül 2010′a ayda ortalama
yüzde 2,4 arttı. İhracatın düşmekte olduğu Mayıs-Eylül döneminde ise
ithalat ayda ortalama yüzde 2,9 arttı.
Çeyrekten çeyreğe büyüme oranlarına baktığımızda aramalı ve
tüketim malı ithalatının 2009′un 2. çeyreğinden itibaren, yatırım malı
ithalatının ise biraz daha geç, 2009′un 3. çeyreğinden itibaren
artmaya başladığını görüyoruz. Tüketim ve aramalı ithalatının 2.
çeyrekte yükselmeye başlamasında hükümetin Mart 2009′da beyaz eşya,
otomotiv ve elektronik cihazların vergilerin indirmesinin etkisi
olduğunu düşünüyoruz.
2010′un üçüncü çeyreğinde tüketim malı ithalatındaki artış,
aramalı ve yatırım malı ithalatındaki artıştan daha yüksek. Tüketim
malı ithalatı yüzde 6,9 artarken, aramalı ve yatırım malı ithalatı
yüzde 3,8 oranında artıyor.

Dış ticaret açığı artıyor

İhracattaki düşüş trendinin ne kadar süreceğini bilmiyoruz. Ana
metal sanayindeki (altın dahil) büyük dalgalanmaların etkisi önemli
görünüyor. İhracatta Ekim ayında bazı olumlu sinyaller var. Ancak
toplam ihracatın tekrar yükseliş trendine geçmesi için Avrupa da
talebin toparlanmaya devam etmesi gerekiyor.
2010′un ikinci çeyreğinde Almanya’da beklenin üzerinde gerçekleşen
büyümenin üçüncü çeyrekte yavaşlamış olması, İrlanda ile devam eden
borç krizinin Portekiz ve İspanya sıçrama riski toparlanmanın yavaş
devam edeceğini gösteriyor. Almanya ve Avrupa’nın büyüme hızları
ikinci çeyrekte sırasıyla yüzde 2,3 ve 1,0 iken, üçüncü çeyrekte yine
sırasıyla yüzde 0,7 ve 0,4′e düştü.
Bu süreçte ihracatçıların kur açısından bir desteği olmadığı ve
kısa vadede olmayacağı, rekabeti arttırıcı yapısal reformların da
seçim ertesine ertelendiği göz önünde bulundurulduğunda, önümüzdeki
dönemde ithalatın ihracattan daha hızlı artmaya devam etmesi
kaçınılmaz görünüyor. Bu durumda dış ticaret açığının artmaya devam
etmesini bekliyoruz.”