Kaç Çeşit Hisse Senedi Vardır?

0
29
views

Hisse Senedi çeşitleri arasında bir çok fark görülmektedir. Kaç Çeşit Hisse Senedi vardır sorusuna yanıtlar…
Farkli özelliklere sahip senet türlerini iki ana grupta toplamak mümkündür: imtiyazlı senetler ve
adi (normal) hisse senetleri. Bunlar içerdikleri özelliklere göre siniflandirilmişlardır. Imtiyazli
hisse senedi türü, basta ABD olmak üzere gelismis ülkelerde yaygin olarak kullanılmakla birlikte,
ülkemizin mevzuatlari bu tür hisse senetlerine izin vermemekte ve şirketlerimiz ve
yatirimcilarimiz bu tür bir enstrümandan yararlanamamaktadırlar.
Hisse Senedi Nedir?
Hisse Senetleri, Anonim ortaklıklar tarafından çıkarilan ve belirli ortaklık sermayesine katılma
payıni temsil eden, yasa ve sermaye piyasası kural ve şartlarina uygun olarak düzenlenmiş
kıymetli evraklardır.
Hisse Senetleri, sirket sermayesinin belirli bir kismini temsil eder, sahibine her türlü ortaklik
haklarindan yararlanma imkani verir. Bu haklar;
· Şirket karından pay alma hakki,
· Şirket yönetimine katılma hakki,
· Oy kullanma hakki,
· Rüçhan hakki,
· Tasfiyeden pay alma hakki,
· Sirket faaliyetleri hakkında bilgi edinme hakki.
Imtıyazli Senet (Preferred Stock) Nedir?
Imtıyazli senet, adi hisse senedi ile tahvil karisimi özellik tasiyan bir hisse senedi türüdür. Hisse
senedidir, çünkü adi hisse senetlerinin taşıdiğı ortaklık hakki (ör. oy hakki) yanında adi hisse
senetlerinden farkli ve öncelikli olarak temettü hakki vardir. Bu ikinci özelligi de tahvillere
benzer. Söyle ki, imtiyazlı senetler temettüden öncelikli ve sabit bir tutarda yararlanır. Imtiyazli
senetlerin temettü ödemeleri yapıldiktan sonra, ancak arta kalan dağıtilabilir kar üzerinden, adi
hisse senetleri için bir temettü ödemesi yapılabilinir.
Türkiye’de halihazirdaki mevzuatlar uyarınca imtiyazli senet olarak adlandirilan tür senetler
şirketler tarafından ihraç edilememektedirler. Bu tür bir enstrümandan yararlanamayan türk
sirketleri, normal adi senetlerin yaninda degisik özellikler tasiyan ve imtiyazli senetlere kismen
benzetmeye çalistiklari farkli grup adi senetler olusturmaya çalismaktadirlar. IMKB’ye kote
birçok sirket bu tür farkli grup senetlere sahip olmalarina ragmen (bu farkli gruplar genellikle
halka arz edilmedikleri, dolayisi ile IMKB’ye kote olmadiklarindan pek taninmamistir, örnegin,
Anadolu Gida) en bilinenleri Is Bankasi, Adana çimento ve Kardemir’dir. Örnek olarak Adana
çimento’yu ele alacak olursak, bu sirketin üç farkli grup senedi bulunmaktadir; A, B ve C olarak
adlandirilan bu senet sahipleri farkli tutarlarda temettü geliri elde etmektedirler; A grubu senet
sahipleri dagitilacak toplam temettünün %54’üne hak kazanirlarken, B grubu %36’sina ve C grubu
da %10’una hak kazanmaktadirlar.
Adi Senet (Common Stock) Nedir?
Adi senet türü IMKB’de karsimiza çikan ve genelde bilinen senet türüdür. Yalin bir tür olmasina
ragmen kanunlarimizin verdigi bazi olanaklar sayesinde bu tür senetler kendi içlerinde degisik
özelliklere sahip gruplara bölünebilirler. Bu sekilde bir gruplandirma, imtiyazli senetten farkli bir
sekilde olmaktadir. Herhangi bir öncelik veya sabit temettü ödeme seklinden çok, temettü dagitim
oraninda farklilik ve/veya oy hakkindaki farklilik seklinde karsimiza çikmaktadir.
Türkiye’de nominal deger (par value) olarak degisikler (500 TRL, 1.000 TRL, 5.000 TRL en
yaygin olarak kullanilanlaridir) olmasina ragmen, IMKB getirmis oldugu standartlarda nominal
degeri 1.000 TRL olarak kabul etmektedir ve farkli olanlari bölme/çarpma islemleri yolula 1.000
TRL’lik nominal degere indirgemektedir. örnegin 5.000 TRL nominal degere sahip bir senet bu
yolla bes adet 1.000 TRL nominal degere sahip senet olarak kabul edilmektedir.
Örnek 1: Yatirimcilar tarafindan en çok bilinen örnekler Is Bankasi ve Adana çimento
örnekleridir. Bilindigi gibi Is Bankasi’nda dört degisik grup hisse senedi (Kurucu, A, B ve C)
olmakla birlikte Adana çimento’da üç degisik grup senet (A, B ve C) vardir. Bunlarin ödenmis
sermayede bir paylari vardir ve toplamlari da sirketin toplam sermayesini vermektedir. Bu
senetlerin oy oranlari (her gruptaki senedin 1 oydan farkli oy hakki olabilir) ve/veya dagitilacak
temettüden alacaklari pay farklidir.
Örnek 2: XXX isimli bir sirketin toplam 500 milyar TRL’lik sermayesi ve üç degisik grup (A, B
ve C) hisse senedi olsun. Dönem sonunda 300 milyar TRL kar ettigini ve tüm miktari temettü
olarak ortaklarina dagittigini düsünelim. Acaba hisse basina temettü geliri ne kadar olacaktir?
(1 Hisse = 1.000 TRL’lik sermaye tutari oldugunu unutmayalim)
HISSE GRUBU HISSE ADEDI (*1.000) TEMETTÜDEN
ALDIKLARI NET TEMETTÜ ÖDEMESI (*1.000 TRL)
HISSE BASINA TEMETTÜ
A GRUBU 100.000 % 40 120.000 TRL 1.200 TRL
B GRUBU 200.000 % 40 120.000 TRL 600 TRL
C GRUBU 200.000 % 20 60.000 TRL 300 TRL
TOPLAM 500.000 % 100 300.000 TRL
Görüldügü gibi, 300 milyar TRL kar eden ve karinin tamamini dagitan XXX sirketinin haiz
oldugu farkli hisse grubu sahipleri farkli miktarlarda temettü geliri elde ediyorlar ve dolayisiyla
her grup senedin piyasa fiyati farkli olacaktir.
Örnek 3: YYY isimli bir sirketin toplam 500 milyar TRL’lik sermayesi ve üç degisik grup (A, B
ve C) hisse senedi olsun. Bu degisik gruplarin degisik oy haklari oldugunu düsünelim. Acaba
gruplarin yönetim de söz haklari ne kadardir.
NOT: ***Grup Hisse Orani = Gruptaki Hisse Adedi/ Toplam
Hisse Adedi
***Grup Oy Hakki = Gruptaki Hisse Adedi * Oy Hakki
***Grup Oy Orani = Grup Oy Hakki/ Toplam Oy Hakki
HISSE GRUBU HISSE ADEDI GRUP HISSE ORANI OY HAKKI
GRUP OY HAKKI GRUP OY ORANI
A GRUBU 100.000 % 20 10 OY 1.000.000 % 55.50
B GRUBU 100.000 % 20 5 OY 500.000 % 27.80
C GRUBU 300.000 % 60 1 OY 300.000 % 16.70
TOPLAM 500.000 % 100 1.800.000 % 100.00
Yukarida da görüldügü gibi A Grubu senetleri sermayeden %20 pay aldiklari halde, sirket
yönetimi seçiminde %55.5 gibi çogunlugu teskil eden bir oy haklari vardir. Bir yatirimci, yatirim
yapmadan önce bu durumu gözönünde bulunduracaktir ve senedi buna göre degerlendirecektir.
Nominal Deger, Hisse Adedi, Lot Ne Demektir?
Hisse senedine yatirim yapmayi düsünen bir yatirimcinin hisse senetleriyle ilgili terimleri
bilmesinde yarar vardir. Burada bu terimlerden üçünü açiklamaya çalisacagiz.
Nominal deger (par value), bir hisse senedi basina sermayeden düsen payi belirtir. IMKB, borsaya
kote olmus tüm senetlerin nominal degerlerini 1.000 TRL olarak kabul etmistir. Fakat, kote
olmayan sirketlerin genelinde de nominal deger 1.000 TRL olarak kullanilmasina ragmen 500
TRL veya 5.000 TRL gibi nominal degerler de kullanilmaktadir. Sorun, farkli nominal degerlere
sahip senetlerin halka açilmasi sonucunda borsaya kote olmalarindan kaynaklanmaktadir. Bu
durumlarda borsa yönetimi bunlari hisse basina 1.000TRL’ye esitlemektedir. Yani 5.000 TRL
nominal degere sahip bir senedi, IMKB, 1.000 TRL’lik bes adet senet olarak görmektedir.
Nominal degerlerin borsada 1.000 TRL olarak esitlenmesi bizim borsamiza özgü bir tasarruftur.
Baska dünya borsalarinda degisik nominal degerlere sahip senetler islem görebilmektedir. örnegin
New York Borsasi’nda 1 USD’lik nominal degere sahip senetler oldugu gibi 5 USD’lik senetler de
islem görmektedir.
Sirketlerin sermayelerindeki her 1.000 TRL nominal degerdeki paylar o sirketin birer senedini
olusturmaktadirlar. 1.000 adet hisse senedi bir araya gelerek de birer lotu olusturmaktadirlar.
Böylece 1 Lot senet miktari, sirketin 1.000.000 TRL’lik sermayesini temsil etmektedir ve
IMKB’de islemlere konu birimi teskil etmektedir. Lot’un altindaki küsuratli miktardaki senet
miktarlari normal seans esnasinda alim-satima konu olabilmekle beraber fiyat kotasyonlari
verilememektedir.
Hamiline ve Nama Yazili Senet Nedir?
Buradaki ayrimin mantigi aynen alacak senetlerinde veya çeklerde oldugu gibidir. Bir hisse
senedi de nama veya hamiline yazili olabilir.
Nama yazili olan senetler sahiplerinin isimlerine kaydedilmis oldugu için, bu türde alim-satim
borsada degil, borsaya kote olmayan sirketlerin senetleri gibi ticaret kanunundaki kurallarina göre
olmaktadir. Eger bu tür senet sahipleri ellerindeki senetleri borsa araciligi ile satmak isterlerse,
senetlerini hamiline çevirmeleri ve IMKB’ye kote ettirmeleri gerekmektedir.
Hamiline yazili senetlerin üzerinde herhangi bir kimlik yoktur. Bu senetlerin sahibi ya bunu ibraz
edendir ya da takasbank dökümünde kimin üzerine gözüküyorsa odur. Borsada islem gören
senetlerin hepsi hamiline yazilidir, fakat bir sirketin hamiline yazili senetlerinin hepsinin borsaya
kote olmasi gerekmez. Hamiline yazili bir senedin borsada islem görebilmesi için kayit altina
girmesi gerekmektedir.
Kurucu Hisse Senedi Nedir?
Kurucu hisse senetleri, sirket kurucularina ya da sirket açisindan önem arzeden sahislara
genellikle bedelsiz olarak verilen, oy hakkindan yoksun ve sadece temettü hakki olan bir adi senet
türüdür.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here